Międzynarodowy Festiwal Antropologii Tańca

MASKA – ZAKRYWANIE I ODKRYWANIE POMIĘDZY WSCHODEM I ZACHODEM

KONFERENCJA POŚWIĘCONA ANTROPOLOGII I ESTETYCE PORÓWNAWCZEJ 18 -19 luty 2012
ORAZ WYSTAWA MASEK – wernisaż 17 luty 2012, g.18.00, Instytut Cervantesa, Kanonicza 12

Zagadnienia / Conference topics

Antropologia maski / Anthropology of mask
Fenomenologia maski / Phenomenology of mask
Maska grecka / Greek mask
Maska afrykańska / African mask
Maska chińska / Chinese mask
Maska japońska / Japanese mask
Maska sardyńska / Sardinian mask
Maska włoska / Italian mask
Maska perska / Persian mask
Maska polska / Polish mask

ORGANIZACJA / ORGANIZERS:
POLSKIE STOWARZYSZENIE ANTROPLOLOGII TAŃCA
Polish Society of Anthropology of Dance
MUZEUM ETNOGRAFICZNE im. SEWERYNA UDZIELISeweryn Udziela Ethnographic Museum
oraz INSTYTUT CERVANTESA w KrakowieCervantes Institute

Autorzy referatów:

  • Mohamad Hadi Ayanbod
  • Karolina Czerska
  • Katarzyna Jarkiewicz
  • Jan Konior SJ
  • Gianluca Olcese
  • Ana Clara Guerra Marques
  • Wiesna Mond-Kozłowska
  • Magda Roussi
  • Francisco de Santos
  • Włodzimierz Szturc
  • Olga Śmiechowicz
  • Maria Zowisło
  • Estera Żeromska

Exhibition and Conference opens the 4th edition of the Festival of Anthropology of Dance, Chorea Ibero-Afro-Americana - Creating World through Dance

Krakow, February 2012-May 2013, www.body.art.pl

Autorka wystawy: dr Wiesna Mond-Kozłowska, Polskie Stowarzyszenie Antropologii Tańca
Exhibition author: dr Wiesna Mond-Kozłowska, Polish Society of Anthropology of Dance

Kuratorzy wystawy: Jacek Kukuczka, Eleonora Tenerowicz, Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli
Curators: Jacek Kukuczka, Eleonora Tenerowicz, Seweryn Udziela Ethnographic Museum

Eksponaty z Muzeum Etnograficznego im, Seweryna Udzieli, Cricoteki, Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha i Muzeum w Żorach oraz od właścicieli prywatnych ułożone zostały według następującego planu:

The exhibits of the Seweryn Udziela Ethnographic Museum, Żory Municipal Museum, Centre for the Documentation of the Art of Tadeusz Kanor Cricoteka and Manggha Museum of the Japanese Art and Technology

Plan wystawy / Exhibition scheme:

Przedsionek: Maski Tadeusza Kantora – memento mori
An Approach: Tadeusz Kantor’s Masks – Memento Mori

Sala 1. Ryty przejścia
Room 1. Rites of Passages

Sala 2. Dramat dobra i zła
Room 2. The Drama of Good and Evil

Sala 3. Dualizm boga i człowieka
Room 3. Dualism of God and Man

Sala 4. Maski teurgiczne: płodność i harmonia Kosmosu
Room 4. Theurgical Masks: Fertility and Harmony of the Universe

Maska albo zasłona prawdy i Prawdy

Przywykliśmy kojarzyć maskę z zakrywaniem prawdziwych intencji, ukrywaniem rzeczywistych motywów działania i myślenia. Maska zniekształca wtedy piękno ludzkiej twarzy, która maskując się kłamie i oszukuje. To bardziej jednak domena maski psychicznej. Zewnętrzne maski wkładane na twarz mają raczej potęgować ludzkie moce, ujawniać/odkrywać najgłębsze sensy ludzkiej duszy. Taką funkcję pełni w zdumiewający i estetycznie wzniosły sposób na przykład maska japońskiego teatru Nō.

Przede wszystkim jednak maska towarzyszy człowiekowi jako swoisty instrument w badaniu i odkrywaniu praw rządzących Kosmosem i naturą życia ludzkiego. Niedościgniona w symbolizacji tych odkryć i artystycznej siły przekazu jest maska afrykańska. Fascynuje swym zdumiewającym synkretyzmem maska południowo-amerykańska. Każda kultura ma swoją maskę. Ostatecznie odkrywamy, że maska jest koniecznym rekwizytem życia. Chroni, broni i pośredniczy w kontaktach z Absolutem.

Mask - Covering and Uncovering between East and West

A mask and the face create two poles of the truth about form of the human being. If we are talking about two opposite moments between them, where meaning and sense is being born, their very core is believed to lie somewhere in the middle. It seems that a will to grasp the truth of the mask stands for comprehending the essence of man, for while looking at any mask we refer automatically to the human face feeling strongly some semantic distance between them. On the one side there is a static mask or a curtain/binder separating us from unfathomable Eternity, balancing contradictions, and uniting in the stream of its form the past, the present and the future. On the other, the living human face with is glimmering glow of a struggle taking place in the human heart, which is torn between yes and no. We are not going to display here the history of a mask, neither to present some cultural diversity of its appearances in the human civilization. On the borderline of the Carnival and Lent we rather recall some crucial moment of everybody’s life everywhere…

OKUYI (MUKUYI) – przykład z ekspozycji

OKUYI (MUKUYI)

Maska okuyi uosabia ideał kobiecego piękna w społeczności ludu Punu z południowego Gabonu. Pomimo wielu typów, okuyi charakteryzuje podobne przedstawienie twarzy: migdałowe, przymknięte oczy, wysokie, łukowato wygięte brwi, wysokie, wypukłe czoło i wyraźnie zaznaczona, ozdobna fryzura. Występująca na czole lub na policzkach subtelna skaryfikacja, potwierdzać miała ich kobiecą tożsamość (te bez skaryfikacji uznawano za maski męskie). Maski okuyi, zazwyczaj malowane na biało (ślady białego pigmentu można dojrzeć jeszcze i na prezentowanej masce), poprzez zastosowany kolor nabierały znaczenia religijnego. Kolor biały uosabiał świat duchów, w tym ducha śmierci oraz odnosił do wierzeń związanych z życiem pozagrobowym. Tancerz występujący w masce okuyi, zazwyczaj poruszał się na wysokich szczudłach, reprezentując ducha, mitycznego kobiecego przodka. Poprzez użycie szczudeł, znajdował się on, a wraz z nim maska okuyi, ponad głowami pozostałych uczestników ceremonii pogrzebowej. W ten sposób okuyi sytuowała się pomiędzy światem żywych a duchowym światem przodków, do których się odnosiła i których uosabiała. Punu twierdzą, że obrzędowy taniec w którym pojawia się maska okuyi potwierdza, wieczność i trwałość ich kultury.

Maska okuyi (mukuyi), Gabon, gr. etn.: Punu, wykonana w latach 50. lub 60. XX wieku; drewno czernione, ślady białego pigmentu; wysokość: 32 cm; nr inw. 80325/MEK ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie

MASKA STRAŻNIKA DHARMY

MASKA STRAŻNIKA DHARMY

Demoniczna w swym wyglądzie maska przedstawia w buddyzmie tybetańskim strażnika Dharmy, który swą mocą chroni religię i wiernych przed wypaczeniami i błędną interpretacją. Używana jest przez mnichów w rytualnym tańcu cam (czam, tsam), odbywającym się na dziedzińcach świątyń podczas tybetańskiego Nowego Roku na przełomie stycznia i lutego. Ma za zadanie odpędzania złych mocy i cierpienia, a tym samym pomagania człowiekowi w przezwyciężeniu zła i dążeniu do osiągnięcia wyzwolenia duszy. Straszny wygląd maski jest wyrazem mocy strażnika do pokonywania demonów i tworów umysłu, które wydostały się spod kontroli i mogłyby działać destrukcyjnie na świadomość praktykującego tantrę; symbolizuje niechęć do świata materialnego. Trzecie mistyczne oko, znajdujące się pośrodku czoła maski, to oko poznania, reprezentujące aspekt energii oświecenia. Dostrzega wszystkie tajemnice wiary. Czaszki natomiast są oznaką zwycięstwa nad pięcioma głównymi grzechami ludzkości, którymi są: miłosne pożądanie, gniew i niewiedza, egoizm, skąpstwo oraz zazdrość. Uczestnictwo wiernego w odgrywanym rytualnym tańcu cam pomaga mu przezwyciężyć zło, będące przeszkodą na drodze do wyzwolenia duszy.

Pochodzenie: Nepal, okolice Katmandu, 1973 r.; rzeźba w drewnie, polichromia; dł. 29 cm; nr. inw. 50043/MEK; Ze zbiorów Muzeum Etnograficznego im. S. Udzieli w Krakowie

CARA GRANDE - WIELKA TWARZ

CARA GRANDE - WIELKA TWARZ

Maska Cara Grande, zwana w języku Indian Tapirape z brazylijskiej Amazonii - Upe (Ype), należała do najbardziej świętych, posiadających wielką, przejętą od zabitych wrogów moc. Przedstawia twarz zabitego w dawnych walkach międzyplemiennych wroga, ale nawiązuje również do ducha opiekuńczego plemienia, ptaka hoccos, który uchronił plemię od zagłady. Według wierzeń Tapirape to właśnie duch hoccos obronił ich, kiedy w latach 40. XX wieku większość z nich zginęła w walkach międzyplemiennych z ich odwiecznymi wrogami – Indianami Kayapo. Ta wielka półkolista maska pokryta mozaiką z kolorowych małych piórek oraz koroną z dużych piór hiacyntowej i czerwonej ary, symbolizującą pióropusz ducha, używana jest podczas ważnych dla Tapirape świąt, dawniej również przed przewidywanymi walkami międzyplemiennymi. Taniec z maską symbolicznie przedstawia zwycięską walkę, jednocześnie czcząc przodków Tapirape. Wielka maska zawieszona na ścianie domu zabezpiecza przyszłość mieszkańców Tapirape.

Pochodzenie: Brazylia Centralna, Mato Grosso, osady nad Tapirape - lewym dopływem rz. Araguaia; gr. etn. Tapirape, l. 60. XX w.; półkolista deska oklejona barwnymi piórkami przy pomocy wosku; brzeg z listewek palmowych pokrytych białą glinką; korona z piór ary hiacyntowej i czerwonej; oczy z masy perłowej; wys. 130 cm; szer. podstawy 130 cm;

nr inw. 31916/MEK; Ze zbiorów Muzeum Etnograficznego im. S. Udzieli w Krakowie